FYTOTHERAPIE

Het gebruik van planten, bloemen en kruiden als geneesmiddel is ongetwijfeld de oudste en meest 
veelomvattende geneeswijze die we kennen. Sinds mensenheugenis worden er kruiden verzameld en samengevoegd, een kunst die van generatie op generatie is overgedragen. Met de komst van chemisch vervaardigde geneesmiddelen hebben de kruiden lange tijd terrein verloren, alleen bij de ' primitieve' volkeren is men de remedies trouw gebleven. Het is eigenlijk van recente datum dat de kruiden zijn 'her-ontdekt' en niet alleen omdat ze goedkoop en overal te vinden zijn, maar vooral omdat ze door de natuur gegeven zijn en daarom veilig en betrouwbaar. 

De naam fytotherapie komt van de woorden phuton = plant en therapeia = geneeskundige behandeling.
Fytotherapie wordt gedefinieerd als de wetenschap die zich bezighoudt met de toepassing van plantaardige geneesmiddelen bij de behandeling en genezing van ziekten.

In de fytotherapie, waarbij dus kruiden als geneesmiddelen worden toegepast, is het gebruikelijk de plant in zijn medicinale werkzaamheid te beschrijven en toe te passen aan de hand van de geanalyseerde inhoudsstoffen. Deze benadering richt zich dus vooral op de materiële bestanddelen van de plant, waarbij het kruid wel in zijn geheel wordt gebruikt. Dit in tegenstelling tot de allopathische of reguliere therapie, waarbij het hoofdbestanddeel uit het geheel van de plant wordt geïsoleerd en tot geneesmiddel verwerkt. Hierbij gaat echter een belangrijk deel van de werking, die het bestanddeel juist uitoefent als onderdeel van het geheel, verloren en wordt tevens de werking teruggebracht tot een invloed op alleen materieel niveau. 
Dit laatste is goed te begrijpen vanuit de signatuurleer, die zijn oorsprong vindt bij Paracelsus. Deze leer gaat ervan uit dat de plant als geheel meer is dan de som der afzonderlijke delen en dienovereenkomstig dat ook de medicinale werking van de gehele plant meer is dan de som van de werkingen van de verschillende inhoudsstoffen. Deze niet-stoffelijke meerwaarde van de plant als geheel heeft dan betrekking op het achterliggende patroon of het wezen van de plant. Dit patroon vertegenwoordigt een bepaalde energie en kan afgeleid worden uit het geheel van de uiterlijke verschijningsvormen, de zogenoemde signatuur van de plant. 
Deze signatuur kan geheel, zowel als in onderdelen, overeenkomst vertonen met een bepaald type mens, met bepaalde orgaansystemen, organen of lichaamssubstanties. Dit is dan mede een aanwijzing waar het kruid, in geval van klachten zijn beste geneeskrachtige werking op uitoefent. Hoewel we ons in de kruidengeneeskunde ook richten op specifieke klachten gaan we er toch van uit dat het kruid de mens, behalve op materieel, lichamelijk niveau ook psychisch en energetisch zal beïnvloeden. 
Fytotherapie werkt anders dan de orthodoxe (of 'reguliere') geneeskunde. Kruiden hebben als doel de eigen lichaamsfuncties te stimuleren en ons van giftige stoffen te bevrijden. Hierdoor wordt de balans in het lichaam gecorrigeerd en wordt het lichaam schoon. Net als bij de synthetische geneesmiddelen, die in de reguliere geneeskunde worden gebruikt, bestaan er veel kruiden die een bacterie- en virusdodende kracht hebben, maar in tegenstelling tot de synthetische hebben ze geen bijwerkingen en geven ze vaak een sneller resultaat. Ongeveer 40% van de moderne, chemisch vervaardigde, verpakte geneesmiddelen zijn synthetische varianten van kruiden en planten. Het is echter jammer dat bij de fabricage slechts bepaalde stoffen van een plant gebruikt worden en niet, zoals in de fytotherapie of kruidenleer, alle ingrediënten. 

Fytotherapie kan in de volgende vormen worden toegepast:

kruidenthee 
Kruidenthee is een aftreksel van verse of gedroogde plantendelen. Je zet thee door gewoonlijk een eetlepel gedroogd kruid op een halve liter water te nemen of een theelepel per kopje. Laat de kruiden van tevoren in lauw water wellen, alvorens het kokende water op te gieten. Dit noemen we infuus. Dan 10-15 minuten laten trekken, waarna het gezeefd kan worden. Warm houden of koud drinken. Bij gebruik van verse kruiden heb je een grotere hoeveelheid nodig. De kruiden breken, overgieten met heet water en laten trekken. Zeven is hierbij niet meer nodig. Thee van wortel, bast, bessen of zaden bereidt je door deze een nacht te laten weken in water, Hierna ca. 20 minuten zachtjes laten koken en zeven. Deze 'kookdrank' wordt een decoctum genoemd. Ook kun je deze hardere delen eerst fijnmalen; wellen en lang koken is dan niet meer nodig. 
Voor bereiding van koude kruidendrank worden meestal bloemen gebruikt. Daarbij moeten de bloemen 8-12 uur in koud water trekken. Dit proces heet macereren.
Bij medicinale toepassing van kruidenthee 3 maal daags één kopje thee drinken. Echter nooit te lang achter elkaar dezelfde thee gebruiken, zo'n vijf tot zes weken maximaal. Ook kun je beter stoppen met de thee als het kruid eerder tegen gaat staan. Bij te lang gebruik kan de werking van het kruid in het tegendeel veranderen. Dit kan ook gebeuren wanneer de thee te sterk wordt gezet, of bij niet zeven.

extracten
Een extract is een geconcentreerde vorm van een plant, verkregen door het vermengen van verse of gedroogde plantendelen met een geschikt oplosmiddel, meestal alcohol en/of water. De concentraties aan werkzame bestanddelen, de toegepaste plantendelen en oplosmiddelen zijn nauwkeurig vastgesteld teneinde een reproduceerbaar product te verkrijgen en steeds dezelfde hoge kwaliteit te kunnen aanbieden. Men noemt dit standaardiseren. 

tincturen
Een tinctuur is een aftreksel van vers kruid in alcohol. De werkzame bestanddelen van de plant worden daarbij in de alcohol opgenomen en er is dan een onbeperkt houdbaar medicijn ontstaan. Bij het bereiden van een tinctuur weekt men de plant in het oplosmiddel, gedurende enkele uren of dagen. Het alcoholpercentage zal afhankelijk van de werkzame bestanddelen variëren, maar nooit minder zijn dan 20% om bederf te voorkomen. Ook vormt deze zogenoemde 'oertinctuur' de basis voor een te maken homeopathisch middel, waarbij dan steeds verder afwisselend verdund en geschud wordt.

gemmotherapie
Het woord gemmotherapie is afgeleid van het Franse gemmae wat knoppen betekent. In de gemmotherapie gebruikt men delen van planten die zich in een actieve en snel delende groeifase bevinden. Meestal gebruikt men jonge knoppen, maar ook haarwortels, jonge loten of kiemen zijn heel geschikt. Deze snel delende plantendelen bevinden zich in een stadium van actieve groei en celdeling. Om dit groeiproces te kunnen voltooien, hebben zij in deze fase bijzondere groeistoffen nodig. Voorbeelden van deze waardevolle bestanddelen zijn plantaardige groeihormonen (gibberellines, auxines) en groeibevorderende componenten (enzymen, aminozuren). In de volgroeide plant zijn deze unieke groeistoffen niet meer terug te vinden, ze zijn door de plant gebruikt om het groeiproces te kunnen voltooien. 
Het werkingsprincipe van gemmotherapie is om via een energetisch werkingsprincipe organen in hun functionele werking te ondersteunen. Hun invloed op het menselijk lichaam bestaat uit het stimuleren van normale orgaanfuncties, het herstellen c.q. regenereren van verzwakte en beschadigde orgaanfuncties dan wel de preventie van functionele orgaanschade.
De meeste gemmotherapeutica hebben een organotrope werking, dat wil zeggen ze bezitten een bijzondere verwantschap met een bepaald orgaan of orgaansysteem. Daarnaast bestaan er enkele gemmotherapeutica met zeer karakteristieke eigenschappen, zoals tonifiërende, ontstekingsremmende of weerstandsverhogende werkingen.

olie
Hierbij is er sprake van een aftreksel van meestal de bloem in olie. Dit moet liefst koudgeperste zonnebloemolie zijn van neutrale geur.

zalf
Hierbij wordt een kruidenaftreksel gemaakt in vaseline en/of lanoline. De vaseline heeft een beschermende werking voor de huid en de lanoline zorgt ervoor dat de zalf goed door de huid wordt opgenomen.